چگونه خودراارزیابی نماییم؟
بسم الله الرحمن الرحیم
کار خود را مورد ارزیابی قرار دهید
یکی از مشکل ترین اقدماتی که یک معلم انجام می دهد ارزیابی است ، مجبورید موضوعاتی را در نظر بگیرید که قابل ارزیابی و سنجش باشد . از این طریق به میـزان تلاش دانش آموزان در جهت رسیدن به موضوعات مورد نظر پی ببرید . این نوع ارزیابی علاوه بر تعییـن میـزان تلاش ، بیانگر نحوه ی رفتار معلم نیز می باشد .
تفاوت زیادی بین آموزش موضوعات درسی و آموزشی دانش آموزان وجود دارد . ( اندرسون -2001)
در ارزیابی چه معیار ها یی مورد توجه قرار دهید
آزمون های استاندارد شده در چندین دهه به عنوان بهتریـن آزمون های مورد اسـتفاده واقع می شوند هر چند که هنوز بسیاری از مدارس برای ارزیابی ویا مقایسه خود با دیگر مدارس و نیز اهداف تبلیغاتی ،از این آزمون ها استفـاده می کنند . امّا باید تـوجه کنیـم در صورتـی این مسئـله و این نگــرش درخصـوص ارزیابی مشکلی ایجاد نمی کند. که هد ف از اجرای آن هدفی ارزشمند و قابل احترام باشد .
آزمون های مبتنـی و کتابهـای درس که تحت « آزمون هـای نرم » ( هنـجار ) تهیـه می شونـد ، بیـشتر آموزش موضوعات درسی را مورد ارزیابی قرا می دهند امّا آزمون های ملاکی تمامی مطالب آموزش داده شده از سوی معلم را مورد ارزیابی قرار می دهند .پس باید توجه داشت هد ف مؤلفان آزمون های مبتنی برکتاب های درسی ویا آزمون های استانداردشده ویاتست های دسته بندی شده،ارزیابی اطلاعات آموزش داده شده ازطریق کتاب هابرای دانش آموزان درآن طیف سنی می باشد؛درحالی که آزمون هایی که معلمین براساس معیارهاوملاک های مورد نظر به عمـل می آورند کلیـه ی مطالب وموضوعاتـی که معلم آموزش داده ویارفتارنموده مورد ارزیابی قرارمی گیرد.بنابراین باید توجه کرد موضوعات ازپیش آمادهشده تنها مطالب مورد ارزیابی نیستند که باید مورد استفاده قرار گیرد .
آزمون های وابسته به هنجار ( فُرم ) تنها نشان دهنده ی این است که آن چه را که ببببه عنوان یک معیار خوب برای سن دانش آموزان در نظر گرفته شده یا برای سنجش آزمون مورد استفاده قرار می گیرد، چه قدر فرا گرفته اند . اما شما به عنوان یک معلم باید بدانید که روش ها و دیدگاه های دیگری هم وجود دارد که می توانید از آن ها استفاده کنید و به ارزیابی و سنجش مورد قبول خود و دانش آموزانتان بپردازید.
با دو روش ارزیابی آشنا شوید
اولین نوع ارزیابی « ارزیابی تکوینی » است که بسیار مفید می باشد ، اما بیش تر اوقات موقع ارزیابی مورد توجه قرار نمی گیرد .
این ارزیابی نوعی «آزمون تشخیصی » است که بیـا نگر میـزان سطح اطلاعـات دانش آموزان از مواد درسی تدریس شده برای معلم می باشد . در این نوع ارزیابی نمره داد ن در نظر گرفته نشده است . این روش اطلاعات مورد نیاز معلم را در اختیار ش قرار می دهد بدون این که مشکلی برای دانش آموزان فراهم نماید .دانش آموزان معتقدند که آزمون به هر صورتی بر گزار گردد آزمون است و باید برای آن نمره ای در نظر گرفته شود.
دانش آزمون بر این باورند که اگر وقتی برای برگزاری آزمون صرف شود باید برای آن نمرهای خواه بالا یا پایین در نظر گرفتـه شـود، به خصـوص آن دستـه از افراد ی که بـه خوبـی از عهـد ی آزمـون بر می آیند، بیش تر از بقیـه بر روی این موضوع پا فشاری می کنند و خواها ن کسب نمره می باشنـد. بدین طریق معلم اطلاعات مورد نیاز خود را از طریق ارزیابی تکوینی ارئه می گردد ،به دست می آورد. وی باید هدف از اجرای این آزمون را به گونه ای بیان کند که دانش آموزان قادر به درک کامل آن باشند و در جهت بهتر برگزاری این آزمون تلاش نمایند و انتـظار دریافت نمـره را نداشتـه باشند . این مسئـله ممـکن است باعث تغییراتی در شیوه ی عملکرد معلم و شرایط برگزاری و اجرای آزمون گردد.
معلم نمی تواند دانش آموزی را که در سطح علمی خود موفق می باشد ، انتخاب نموده وبه سطوح بالاتری که در آن هیچ گونه پیش رفت تحصیلی کسب نمی کند، انتقال دهد. دانش آموز باید در هر دورهای یک مرحـله از مراحل یادگیـری را پشت سر بگذارد { طبقه بندی بــلوم برای یاد گیـــــــــری ، سه حوزه ی «اندیشیــدن ( شنـاختی )» ، « نگـرش ( عاطفـی )» و « فعا لیت های بدنـی (روانی – حرکتی ) » را در نظر گرفت }اغلـب معلمـان در کلاس های آموزشـی خود این سؤال را مطـرح می نماینـد که : « چگونه سطح توانایی یک دانش آموز را تعیین نماییم ؟» پاسخ این سؤال آزمون تشخیصی می باشد.
وقتی دانش آموز ان آما دگی درک مطلب خاصـی را ندارند این نوع آزمون به معلم کمـک کی کنـد تـا از پراگنده گویی جلوگیری نماید. و هم چنین به وی کمک می کند تا از تمرین مجدد مطالبی که دانش آموزان از قبل می دانند خوداری نماید وفواید به کار گیری آزمون های تشخیصی چیست؟ فعا لیـتـ دانش آموزان در سطوحی پایین تر از سطح توانایی اشان ممکن است باعث بروز رفتار مخـرب از سوی آن ها گـردد، چرا که در این صورت به انجام فعـا لیت هایی که پاییـن تـر از سطح درکشان است ، تمایل ندارند . یا از طرف دیـگر ،اگر سطـح فعـالیت مورد نظر از سطـح توانایـی آن ها بسیـار بالاتـر باشد خسته و ناراضی می شوند؛ چرا که فکر می کنند نمی تواننـد در سطـح مورد نظـر فعا لیت کنند و شاید رفتار نا مناسبـی از خود بروز دهند. بنا براین ، به یک معلم مبتـدی یا معلم با تجربـه در مـورد این سـؤال چه پاسخ منا سبی می توان دا د؟ پاسخ مناسب همان آزمون تشخیصی است.
آزمـون تشخیـصی ، سطـوح موضوعـاتی را که معلـم می توانـد در آن زمینـه فعـالیت انجـام دهد ، تعیین می نماید . در هنگا می که به بررسی دانش آموزانتا ن می پردازیـد، با تشخیـص سطـح توانایـی آن ها در مورد موضوع ارائه شده می توانید موضوعاتی را که در کسب اهداف مورد نظر به دانش آموزان کمک نماید، یاداشت کنید. مجبور نیستید که همیشه از یک فرم آزمون استفاده کنید. شاید شما از دانش آموزانتان بخواهیـد که اطلاعات مـورد نیـاز خود را یاداشت نماییـد . می توانیـد در حـالی که لیست اسامی را کنترل می کنید جدول کلمات متقاطع و یا چند مسئله طرح کنید. البته روش های گوناگونـی برای ارائـه ی آزمون های تشخیصی وجود دارد بدون این که عنوان آزمون داشته باشند.
ازمشاهد در ارزیابی مستقیم استفاده نمایید
دانش آموزان تکالیفی را انجام می دهند و با توجه به اهمیـت آن ارزیـابی می شونـد و یا این که برنامه ی درسی مورد نظر با سطح توانایـی آ ن هم آهنگ شده است ، این نوع ارزیابی برای دانش آموزان مفید تر خواهد بود . این ارزیابی ها اغلب چیزی بیش تر از مشاهداتی که شما به عنوان یک معلم در دفتر نمره ی خود یاداشت نموداید ، نمی باشد . به طوری که می توانیــد از روی آن دانش آمـوزانـی را کـه به اهداف و موضوعات مورد نظر شما دست یافته اند چه به صورت فعالیت های انفرادی یا همکاری های گروهی یا حتی تمام افراد کلاس را شناسایی نمایید. این نوع ارزیابی با ارزش است چرا که از طریق آن حداقـل به این مورد پی می برید که دانش آموزان چه قدر درگیر مسائل آموزشی می شونـد و از نیاز های انـفرادی خود آگاهی دارند . این نوع ارزیابی در مقطع ابتدایی به طور گسترده ای مورد استفـاده قرار می گیرد و به کارگیری آن به علت وقت کم و تعداد بیش تر دانش آموزان در مقطع دبیرستان مشکل تر می باشد. با وجود این ، می توانید طرحی را در نظر بگیرید که در آن ، از مشاهدی بیـش تر استفـاده نما یـید . برای مثال ، اگر دانش آموزان شما گروه های آموزشی مشترکی را تشکیل می دهند ، می توانید به مشاهد و یا داشت رفتار اعضای یک یا دو گروه از افراد هر کلاس بپردلزید.این اطلاعات مفید و غنی می باشد و با کمی تمرین با اطمینان بیش تری به جمع آوری آن می پردازید .
وقتی معلم بتواند اهداف موضوعات آموزشی خود را در شرایط محیط واقعی مشاهده نماید،در آن صورت نتایج به دست آمده ازاین آموزش از نظر معلم و دانش آموز دارای اعتبار بیش تری می باشد . امید وا ریم هم چنان که در تاریخ کشور ما رخ داد، قانون گذاران دیگر نیز به اهمیت واقعی این مفاهیم پی ببرند.
اساس ارزیابی و محور های مورد انتظار را به صورت جدول مشخصی ارائه دهید
در گروهای آموزشی کلمه ی انتظارات زیاد استفاده می شود . دقیقاً انتظارات چیست؟ و چه موقعی از آن استفـاده می شـود ؟ اعـلام انتـظارات و محــور های اصلـی آن یک روش عینـی تـری از ارزیابـی ذهنـی می باشـد . بـه خصـوص هنـگام بررسـی و قضـاوت در مـورد نوشتـه هایی ماننـد گزارشـات ،روزنـامـه ها،بازتاب ها و یا حتی سؤ الات آزمون های تشریحی معلم لیستی ازرئوس ارزیابی مورد نظر خود به صورت جدول ،به ویژه در مورد اوراق کتبی ،تهیه می کند. جدول جز ئیات بیش تری را به تفضیل بیان می نمایید از جمله چه عناو ینی باید برای دانش آموزان بیان شود تا نمره ای الف کسب نماید،چه عناوینی را معلم از دانش آموزی که نمره ی ب دریافت می کنـد ،مـی پذیرد. و به همیـن ترتیب ادامـه دارد اسـاس ارزیابی و محورهای مورد انتظار باید قبل از این که اوراق و مقاله ها مورد بررسی قرار گیرند به دانش آموزان ارائه شده باشد به طوری که معلم تصمیمـات عجـولانه یا مغرضانه ای در مورد آن چه که خوب است ، یا آ ن چه کاملاً خوب نیـست ، یا آن چه که مورد قبـول است اتخاذ ننماید . اگر شما قبل از ارائه ی تکالیـف داـنش آموزان جـدول مذکـور را مشخـص نماییـد ، در آن صورنت در ثبت نمرات دانش آموزان تصمیم های مغر ضـانه ای نمی گیـرید . جدول سـاده و قابل فهمـی تهیـه کنیـد ، و شرط نمایید شما و دانش آموزانتان از آن استفاده خواهید کرد و دقیقاً آنچه را که شما به عنـوان یک معلم در پی آن هستیـد مشخص نمایید آیا شما فقط ذکر کلمات را قبول می کنید یا این که باید مقدار مشخصی از جزئیات بیان گردد ؟ و یا در مورد جزئیات ، یک موضوع را باید بطور کامل یا خلاصه نوشت ؟ اگر دانش آموزان بدانند که از آن ها چه توقعاتی دارید ، و اگر شما در مورد موارد قید شده در جدول ، با آن ها صحبت نموده باشید پس آن ها می توانند به هر نوع شیوه و روشی عمل کنند . البته دانش آموزان فکر می کنند که آزمون های درست / غلط ، جـور کردنـی ، پـر کردن جـای خالـی یا چنـد گزینـه ای راحت تـر و ساده تـر است امـا اگر شما بخواهید که دانش و درک آن ها و مراحل تفکر آن ها ( فرا شناختی )را مورد بررسی قرار دهید .
تهیه وتنظیم:عزیزه شاه محمدیان .سرگروه آموزشی استان
منبع :نويسنده : رابرت آل وايت
ترجمه : نجم السادات موسوي وميتراقمرزاده
كتاب : راهنماي تدريس موفق
