موانع ارتباط موثر

ـ قضاوت كردن

قضاوت كردن يعني آن كه شما ارزشهاي ذهني خود و باورها و عقايدتان را به طرف ديگر رابطه تحميل كنيد. مثلاً پسر خاله‌تان از كنكور رد شده است و براي شما درددل مي‌كند. شما بدون آن كه احساس او را درك و عمق خشم و اندوه او را حس كنيد مي‌گوييد «اي بابا يه جور صحبت مي‌كني كه انگار چه اتفاق مهمي افتاده چيزي نشده كه…» اين عبارت كافي است تا او احساس كند شما او را درك نمي‌كنيد. شما در اين عبارت چه كرده‌ايد؟ به جاي همدلي كه يكي از كليدهاي ارتباط موثر است نظر خودتان را راجع به رويداد بيان كرده‌ايد. مگر او از شما نظر خواسته بود؟

تا زماني كه از شما خواسته نشده قضاوت نكنيد.

از قضاوت فوري بپرهيزيد. قضاوت را موكول به زمان پس از همدلي، كنيد.

ـ قطع كردن صحبت ديگران

قطع كردن صحبت ديگران و خود را غالب كردن، سبب دلخوري و دلسردي طرف مقابل رابطه مي‌شود. چرا كه او احساس مي‌كند ناديده گرفته شده است و به او بي‌احترامي شده است صحبت ديگران را قطع نكنيد حتي اگر احساس مي‌كنيد حرفشان كاملاً بي‌ربط است بگذاريد حرفشان را تمام كنند و يا مكث كنند آن وقت نظرتان را بگوييد.

ـ مسخره كردن طرف مقابل

مسخره كردن نه تنها سبب قطع رابطه بلكه مي‌تواند سبب واكنشهاي تند و شديد شود. فكر مي‌كنم فقط افرادي كه در رابطه كم مي‌آورند و ضعف ارتباطي دارند شروع به تمسخر طرف مقابل رابطه مي‌كنند به خصوص در برابر جمع از مسخره كردن يكديگر پرهيز كنيد. و تخم كينه را در دل يكديگر نكاريم: «تو اگر عرضه داشتي كه اوظات بهتر از اين بود.» شوخي كردن هم اگر جنبه تمسخر به خود بگيرد مانع ارتباطي خواهد بود لذا از شوخي كردن زيادتر از حد و بي‌مورد بپرهيزيد.

ـ تهديد كردن

هر رابطه‌اي مي‌تواند در بعضي قسمتها دچار تيرگي شود ولي روابطي كه با تهديد همراه باشد همه‌ي پلهاي ارتباطي را خراب مي‌كنند: «اين آخرين دفعه‌اي ا ست كه به تو اعتماد كردم»، «واي به حالت اگر دير بيايي».

ـ برچسب زدن به يكديگر

برچسب زدن يك مانع بزرگ در ايجاد رابطه موثر است. ارتباطي كه در آن برچسبهاي تخريب كننده رد و بدل شود پيوسته در خطر تيرگي است. عبارت «دست و پا چلفتي، باز هم گند زدي» هم برچسب زدن و هم تحقير كردن و هم قضاوت كردن را در بر مي‌گيرد.

راهكارهاي ارتباط موثر

ـ حرف زدن موثر

زبان، اصلي‌ترين و قديم‌ترين فرم ارتباطي آدميان است. حرف زدن قواعدي دارد كه اگر آنها را رعايت كنيد ارتباط موثرتري برقرار خواهيد كرد:

 ·      سعي كنيد موضوعات مورد علاقه و جالبي را براي صحبت كردن انتخاب كنيد. اين موضوعات را با توجه به محتواي جلسه يا شناختي كه از مخاطبان خود داريد انتخاب كنيد.

 ·      از چيزي صحبت كنيد كه در آن تسلط داريد. اگر چيزي را نمي‌دانيد حرفش را هم نزنيد. به عبارت ديگر اظهار فضل نكنيد.

 ·           مختصر و مفيد بگوييد فكر نكنيد گوش مفت گير آورده‌ايد.

 ·           طنزپرداز باشيد ولي لوده نباشيد. بذله‌گو باشيد ولي طعنه نزنيد و كسي را خراب نكنيد.

 ·           در لفافه حرف نزنيد. شفاف و واضح صحبت كنيد.

 ·      لحن صدايتان بشاش، مهرآميز و صميمانه باشد، حتي زماني كه دعوا مي‌كنيد با استفاده از بشاش بودن لحن صدايتان از عوارض نامطلوب آن بكاهيد.

 ·           صدايتان خيلي بلند نباشد. مگر با ديگران سر دعوا داريد؟

 ·      صدايتان خيلي آهسته نباشد من من نكنيد. در اين صورت مخاطب فكر مي‌كند شما بر آنچه مي‌گوييد تسلط نداريد يا خجالتي هستيد.

 ·      تماس چشمي از مهمترين عوامل يك ارتباط موثر است در طول ارتباط سعي كنيد به فرد مقابل خود نگاه كنيد اين عمل چندين فايده دارد: صميميت بيشتر مي‌شود. چشم‌ها آيينه دلها هستند پس مي‌توانيد بسياري از احساسهاي فرد مخاطب خود را از چشمهايش حدس بزنيد و براساس آن مسير حرفهايتان را تنظيم كنيد به زودي درخواهيد يافت كه آيا حرفهاي شما اثر لازم را در او گذاشته يا نه. اگر اين گونه نيست تصميم مي‌گيريد ادامه‌ي صحبتهايتان به گونه‌اي ديگر باشد.

توجه داشته باشيد كه تماس چشمي نبايد باعث شود خود شما يا مخاطبتان دچار دستپاچگي شويد. اگر اين گونه شود ارتباط خراب مي‌شود پس به طرف مقابل زل نزنيد تماس چشمي‌تان منقطع باشد.

براي اين كه خود شما دچار مشكل نشويد به جاي زل زدن به چشمها مي‌توانيد به وسط ابروهاي شخص يا نيمه‌ي پايين صورت او نگاه كنيد.

سوال مهم اين است كه با نگاه كردن به چهره شخص مخاطب چه واكنشهايي را مي‌توانيد حدس بزنيد چند امكان هست: ابروهايش را بالا مي‌برد و لب‌هايش را آويزان مي‌كند، در اين صورت او تعجب كرده است. چهره‌اش درهم فرو مي‌رود و اخم مي‌كند در اين صورت او دلخور شده است. چهره‌اش بشاش مي‌شود و لبخند مي‌زند پس او دلشاد شده است. چهره‌اش باز نشده است ولي لبخند مي‌زند احتمالاً مسخره مي‌كند يا زوركي خود را شاد نشان مي‌دهد.

زبان بدن را بكار بگيريد، يعني با استفاده از حركات دست و بدن و چهره خود پيام رساني را تقويت كنيد زبان بدن شما بايد با محتواي كلامتان هماهنگ باشد. وقتي شادي در كلام شماست بايد شانه‌هايتان بالا باشد. دستها باز باشد، سرتان را صاف و بالا بگيريد و با حرارت رفتار كنيد. ولي در يك مجلس عزا كه براي عرض تسليت رفته‌ايد بايد شانه‌هايتان كمي افتاده باشد دستهايتان حركت كم داشته باشد و انرژي كمتري مصرف كنيد.

ـ گوش كردن موثر

هر ارتباطي را در نظر بگيريد حداقل دو طرف دارد: در يك طرف آن شما هستيد و در طرف ديگر مخاطب شما قرار گرفته است. پس بايد ياد بگيريد كه مخاطب و وجود او را در نظر بگيريد. او وجود دارد پس بايد احترامش حفظ شود و يكي از اين راهها گوش دادن است. شنونده خوبي باشيد. گوش دادن به معناي اين نيست كه حرفهاي مخاطب را دربست بپذيريد. بلكه شما به او گوش مي‌دهيد و گفته‌هايش را حلاجي مي‌كنيد تا براساس آن ارتباط خود را با او تعديل كنيد. شايد در مواردي احساس كنيد عقلاً حرف او درست است و به آن عمل كنيد ولي الزاماً اين گونه نيست.

وقتي به حرف مخاطب خود گوش مي‌كنيد در قدم اول به طور تلويحي به او گفته‌ايد كه به عنوان يك انسان برايش ارزش قايل هستيد. پس روحيه او را تقويت مي‌كنيد و به نوعي تشويق مي‌شود تا به ارتباطش با شما ادامه دهد.

در بسياري از وقتها وقتي كه مردي مي‌خواهد به حرفهاي زنش گوش بدهد و در همان حال روزنامه هم مي‌خواند يا مسابقه‌ي فوتبال هم نگاه مي‌كند و در وسط حرفها مي‌گويد: «چي گفتي؟» اين نوع گوش دادن فعال نيست، شنيدن است. گوش دادن فعال آن است كه تمام وجودتان گوش شود، فكرتان را به كار گيرد، تمام حواستان را جمع كنيد و حرفهاي مخاطب خود را تفسير كنيد.

ـ بيان احساسات

خيلي از رابطه‌ها رو به سردي مي‌روند چون يكي يا هر دو طرف، احساسات خود را بيان نمي‌كنند. زني مي‌گفت مي‌دانم كه شوهرم دوستم دارد ولي هيچ وقت آن را ابراز نمي‌كند و شوهرش مي‌گفت مرد كه نبايد لوس بازي كند. يك خطاي ارتباطي شايع اين است كه ابراز احساسات انجام نمي‌شود. بايد هنرمندي آن را داشته باشيد كه با كلام يا رفتارهاي غيركلامي احساسات خود را ابراز كنيد.

احساس خود را با جرأت ابراز كنيد. براي آن كه بتوانيد احساسات خود را به درستي بيان كنيد بايد احساسات مخفي خود را بشناسيد و منطقي بودن آن را تحليل كنيد و اگر دليل محكمي براي ابراز آن داريد در ابراز كردن آن شك نكنيد حتماً آن را بيان كنيد ولي نحوه بيان آن مهم است. بدون پرخاش احساس خود را بيان كنيد و از عبارات مناسب استفاده كنيد بهتر است جمله‌ي خود را با ضمير «من» شروع كنيد: نه «تو». عبارت «تو اشتباه مي كني اصلاً اين طور نيست». رابطه را به خطر مي‌اندازد ولي عبارت «من فكر مي‌كنم اين طور كه مي‌گويي نباشد» بار منفي كمتري دارد و مقاومت رواني كمتري را بر مي‌انگيزد. براي بيان احساس خود بايد مد نظر داشته باشيد كه فقط احساستان را بگوييد قضاوت را به زماني موكول كنيد كه ابراز احساسات كرده باشيد اين دو كار مي‌تواند به فاصله زماني كمي با هم انجام شوند.

اگر از طرف مقابل ناراحت هستيد احساستان را بگوييد و خود را به دروغ و تظاهر شاد نشان ندهيد.

اجزاي ارتباط

يكي از اجزاي مهم رابطه مهمي است كه هر يك از طرفين رابطه در آن مي‌گذارند مثلاً وقتي شما به عنوان يك دانشجوي فيزيك با مدرس فيزيك در دانشگاه ارتباط برقرار مي‌كنيد او در اين ارتباط علم خود را در ميان مي‌گذارد و شما به عنوان درس گيرنده اين فرصت را به او مي‌دهيد تا از اين راه امرار معاش كند.

يا اگر تماشاگر بازي فوتبال هستيد بازيكنان تيم مورد نظرتان با ارايه بازي خود به شما لذت مي‌بخشند و شما با تشويق كردن به آنان اعتماد به نقش و تحرك مي‌دهيد پس سودي دوطرفه از اين ارتباط حاصل مي‌شود.

يك جزء ديگر در هر رابطه آن است كه شما و كسي كه با او ارتباط برقرار مي‌كنيد چه توقعي از يكديگر داريد مثلاً شما از دوستتان توقع داريد به ارزشهاي ذهني و اعتقادي شما احترام بگذارد و شما نيز قواعد دوستي طرف احترام مي‌گذاريد تا ارتباط تداوم يابد.

يكي ديگر از اجزاي هر رابطه آن است كه طرفين رابطه منصف باشند يعني فقط به سود مالي يا لذت روحي خودشان فكر نكنند و طرف مقابل را هم مد نظر داشته باشند.

به ياد داشته باشيد كه هر رابطه نوعي دادوستد است و ما از روابط خود سود مي‌بريم سپس بايد طرف مقابل هم سود ببرد.

پس افراد هر چه در روابط خود بيشتر مايه بگذارند بيشتر توقع دارند بنابراين بايد اعتدال برقرار باشد.

يك راز بزرگ از پيام‌هاي غيركلامي مي‌توانيد براي تقويت رابطه استفاده كنيد.

پيام‌هاي غيركلامي كدامند: وقتي در خيابان به چراغ قرمز مي‌رسيد و افسر را مي‌بينيد كه دستش را بلند مي‌كند چه مي‌كنيد؟ براي او دست بلند مي‌كنيد؟ قطعاً خير بلكه اتومبيل خود را متوقف مي‌كنيد حالا اگر به جاي پليس دوستتان براي شما دست بلند كند قطعاً برايش دست بلند مي‌كنيد ملاحظه مي‌كنيد كه هر يك از اين دو نفر با يك حركت مشابه يك پيام متفاوت به شما دادند. و اين يك پيام غيركلامي است چون آنها كلامي بكار نبردند.